Teller

WELKOM IN GONDA'S WINKELTJE!

Wat is er mooier dan verzamelen. Niets toch zeker? Wanneer hebben verzamelaars hun verzameling compleet. Nooit dus! Er is altijd wel iets waar je nog naar op zoek bent, en het houd je op je vrije dagen ook nog eens lekker bezig. Maar welkom in mijn winkeltje. "Zomaar" ontstaan uit mijn verzameling, nou ja, niet zomaar natuurlijk...
Eerst maar eens vertellen waar mijn verzameling uit bestaat. Mijn verzameling bestaat uit Van Nelle, Douwe Egberts, Droste, Verkade, Melitta, Goudboon/Goudblad, Kanis en Gunnink, Koffie Hag enz.enz. In het winkeltje kunt u van alles vinden:van koffie en thee tot corsetveters, van eau de cologne tot tabak. Van haarpennetjes tot gordijnhaken. Ook de wasvrouw van vroeger kan in het winkeltje haar boodschappen doen. En als de wasvrouw haar boodschappen kan doen, dan kan Anneke het ook, maar ach mevrouw was niet tevreden. Leest u, of zingt u het verhaal van Anneke, op de wijze van: "Een karretje op den zandweg reed"...

Blond Anneke zou om Koffie gaan,
Men reikte haar fluks een zakje aan
Met Koffie, los gewogen;
Het meisje dacht: "dat 's klaar, nu gauw
Maar huiswaarts weer getogen!"
Toen kwam ze terug bij haar mevrouw,
Toen kwam ze bij haar mevrouw.

"Maar Anneke!" sprak mevrouw haar aan,
"Je zou toch om pakjes Koffie gaan,
En nog wel van Van Nelle;
Je gaat terug en ruilt ze gauw,
Dat wil ik je maar vertellen."
En ontevreden was haar mevrouw,
Ja, nijdig was haar mevrouw.

Blond Anneke naar den winkel vlug,
Geruild de Koffie, en weer terug
Met Koffie van Van Nelle;
Zij zag den naam op 't pakje staan,
Geen twijfel kon haar kwellen.
Nu lachte tevreden haar mevrouw,
Nu lachte weer haar mevrouw.

Gelukkig voor Anneke liep dit goed af, en werd ze door haar mevrouw niet ontslagen! Stel je voor! En toen mevrouw de volgende morgen bij het krieken van de dag Anneke hoorde zingen, was het weer helemaal goed tussen haar en mevrouw. Zingt u weer mee op de wijze van "Wordt wakker, het zonnetje is al op"!

Wordt wakker, want de Thee staat klaar,
Ze geurt U tegen, ruik ze maar!
Ze is zoo goed ze wezen kan,
Er is geen beetre Thee, z' is van
Van Nelle, Van Nelle, Van Nelle,
Van Nelle, Van Nelle, Van Nelle.

Ze smaakt zoo geurig en zoo frisch,
Omdat die Thee gebroken is;
Ze geeft U veel meer kopjes dan
Gewone Thee U geeft, z' is van
Van Nelle, Van Nelle, Van Nelle,
Van Nelle, Van Nelle, Van Nelle.

(Beide liederen zijn geciteerd uit de liederenbundel van "Van Nelle" uit 1929)

We laten Anneke nu maar verder met rust, het meisje heeft het tenslotte druk genoeg.

Is het een wonder dat blonde Anneke zich vergiste?

Vele koffie-en thee merken waren te koop. Op beide foto's ziet u een kleine selectie.
Smith's Goudboon Koffie, Broekema en Tiktak Koffie waren bekende koffiebranderijen in Groningen, goed voor de werkgelegenheid.

Er valt natuurlijk veel over koffie en thee te vertellen. Als ik Van Nelle noem, kijkt bij wijze van spreken piggelmee over m'n schouder mee.Heel bekend is het puntensysteem, waar ik enkel Broekema koffie er uit wil lichten. Bij Broekema kreeg je voor je gespaarde punten geen geschenken, maar geld voor de vereniging waar je lid van was. (Misschien de eerste grote clubactie?)
Smith's Goudboon koffie wil ik graag ook noemen. Al was het alleen om hun schitterend servies. Helaas nog niet compleet, maar met gepaste trots laat ik u graag een (gedeelte) van het servies zien.

Koffie Hag is nog niet genoemd. De eerste coffeïne vrije koffie in Nederland. We spreken van de jaren dertig. Er is octrooi aanvraagd en verkregen. Nu is coffeïne vrije koffie niet weg te denken, maar toen heel bijzonder. Koffie Hag heeft na het introduceren van deze koffie Sphinx opdracht gegeven een prachtige koffiepot te vervaardigen. En dat is gelukt. Oordeelt u zelf...

Ziet u het Koffie Hag blikje op de toonbank? Verschil in leeftijd is duidelijk te zien (zie blikken bovenstaande foto)!
En van Koffie Hag gaan we door naar de Gruyter. Ziet u het blikje van de Gruyter?
"En betere waar, en tien procent, alleen de Gruyter."
Wie is deze slogan vergeten. Niemand toch zeker!
Een korte uitleg hoe dit systeem werkte. De klant moest de oranje-bruine kassabonnen bewaren om 10% korting te kunnen krijgen. Hoe meer boodschappen bij de Gruyter, des te hoger het kortingsbedrag. Dit kortingsysteem sloeg aan en werd in 1905 in alle winkels ingevoerd. Het bond de klanten aan de winkel en dwong hen tot contante betaling. Het zal niemand verbazen dat ook de Gruyter een spaarsysteem had voor geschenken. In de jaren dertig is onderstaand servies uitgegeven.

Het is reeds al genoemd, het puntenspaarsysteem van de koffiemerken. Daarom nu een kleine greep uit de verzameling:

Laten we even het item van koffie en thee onderbreken. De kinderen hebben lang genoeg gewacht, ik stel voor een beker chocalademelk voor hen te maken!

Volgens het Droste recept maakt u een heerlijk cacaodrank voor uw kind. Let op:
Voor 1 heerlijke beker cacaomelk neemt u 1 eetlepel Droste cacao, waardoorheen u 1 volle eetlepel suiker roert. Maak met 2 eetlepels water hiervan een glad, dun smeuïg papje. Laat inmiddels 1/4 liter melk met 1 mespuntje boter volop aan de kook komen. Terwijl de melk omhoog bruist, giet u - onder heftig roeren- het cacao-mengsel erbij. De melk zal onmiddellijk van het kookpunt afkomen. Laat dan terwijl u blijft roeren, dit cacaomengsel opnieuw schuimend opkoken. Het liefst herhaalt u ditzelfde proces nog eens. Giet deze dronk schuimend en wel in de beker of, indien u er meer van heeft gemaakt, in een kan. Serveer ze warm of koud.

Verkade staat bekend om zijn lekkernijen. Maar in de jaren vijftig waren de winkels van Jamin een groot begrip. Hun produkten vielen toch min of meer onder de luxe, denk hierbij aan snoep, bonbons, koek enz. Terwijl de "gewone man" blij is met een maria-kaakje van Verkade, had meneer Jamin duidelijk iets anders te bieden. Onderstaand servies kon met sparen bij Jamin. Inclusief roomkom!

Reuze gezellig natuurlijk kopje thee, kopje koffie, koekje erbij, lekker kwebbelen! Maarre...moet er ook nog gewerkt worden? Of is alles al aan de kant?

Steunend en zuchtend komt de huisvrouw overeind. Haar wachtte vroeger een zware taak. De vier deugden van de huisvrouw waren: arbeidzaamheid, ordelijkheid, zindelijkheid, spaarzaamheid.

Arbeidzaamheid:
Eene vrouw, die haar huishouden goed wil bestieren, haar huis met alles wat daarin is altijd ordelijk en zindelijk wil houden, haar kinderen netjes voor den dag wil laten komen, heeft den ganschen dag de handen vol werk en behoeft nooit te vragen: "Wat moet ik nu doen?" 's Morgens is zij het eerste het bed uit en 's avonds kruipt zij 't laatst achter het gordijn, met het zalig bewustzijn haar dag goed besteed te hebben.

Ordelijkheid:
A) Alles op zijn plaats! In een ordelijk huishouden moet zelfs het kleinste voorwerp zijn bepaalde plaats hebben: de speld zoo goed als de kookketel, de schoenen zoo goed als de oliekruik. Wordt er iets gebruikt, dan wordt het, na zijn dienst te hebben gedaan, weer op zijn eigen plaats gezet.
B) Alles op zijn tijd! Een kloeke huisvrouw is ordelijk in het gebruik van haar tijd. Zij weet hare werkzaamheden zoo te regelen, dat zij den heelen dag nuttig bezig is.

Zindelijkheid:
De zindelijkheid is de deftigheid der arme lieden. Zij maakt ook eene eenvoudige woning gezelig en aangenaam, terwijl de onzindelijkheid zelfs een prachtig paleis ongenietbaar maakt. Niet iedereen kan pronken met deftige meubelen, prachtige tapijten en rijke gordijnen, maar iedereen kan toch zijn huis rein en proper houden. Waar zindelijkheid heerscht, daar is gezelligheid en levenslust, daar wordt vrede gesmaakt en geluk. Waar ze echter ontbreekt, daar zijn in den regel velerlei zaken, die te wenschen overlaat.

Spaarzaamheid:
Eene zuinige vrouw is een zegen voor het huisgezin. Wat zij spaart is zoo goed als wat de man verdient. Zuinigheid is geen gierigheid. Een spaarzame geeft gaarne uit wat noodzakelijk moet uitgegeven worden en zet verder de tering naar de nering. De drie grootste vijand en der huiselijke welvaart zijn: drankzucht, genotzucht en pronkzucht of groot-doenerij.

Waar weelde en hoogmoed vooruitgaan,
Komt schande en schade achteraan.

Nu nog een poëtische lofuiting over de deugden van de huisvrouw:

Na bovenstaande is u vast duidelijk geworden hoe een zware verantwoordelijkheid de huisvrouw had. Gelukkig hoefde ze toch alles niet zelf te doen. Nee, ze kreeg hulp van allerlei fabrikanten die het haar zo gemakkelijk mogelijk probeerde te maken. De ene zwabber hield nog meer stof vast dan de andere, en die ene dweil, dweilde zo goed, dat je niet meer met een andere dweil wou dweilen. En de reclames over huishoudzeep: de ene waste witter dan wit, en de andere zeep waste zo snel schoon, het is niet te geloven, maar de huisvrouw hield dàn tijd over. Een voorbeeld:

Op onderstaande foto ziet u de doolhof waarin de huisvrouw probeert haar weg te vinden in de vele wasmiddelen.

Huishoudzeep is één van de oudste zeepsoorten. Er waren vele merken, o.a. Klokzeep, Sunlight, Castella, maar ook kruideniers die (zeep)producten onder hun eigen naam uitbrachten zoals bijv. De Gruyter.
Een andere soort zeep was vlokkenzeep: Swift, Co-op, Roodzegel.
Zeeppoeders: bekende merken zijn Klokzeep, Rheno, Sneeuwwit.
Vroeger had men ook zelfwerkende wasmiddelen met extra bleek, bijv. Castella, Radion, De Gruyter, Persil.

Graag geef ik u nog enkele praktische wastips van vroeger. Misschien ook wel handig voor de huisvrouw van nu:

Gebruikt u bij de was een ronde mand, dan kan het u veel bukken besparen als die mand niet op een vloer staat, maar op pootjes. Als u een melkkrukje kunt bemachtigen, zo'n eenvoudig driepootje dat gebruikt wordt bij het melken, kunt u de mand daar heel eenvoudig op laten schroeven en u hebt een stevig geheel.

Voor wie door omstandigheden gedwongen is in een badkuip de was te doen, het volgende: gebruik een wasklok voor het wassen, dan kunt u een groot deel van de tijd rechtop staan.
Moet u grote stukken uitwringen, sla die dan in het midden om de kraan en wring de uiteinden in elkaar.

Vele kleine, tere stukken, zoals kousen, kanten kleedjes, zakdoekjes met kant e.d. kunnen goed gewassen worden door ze met warm sop in een grote glazen pot met schroefdeksel te schudden. Op deze wijze wordt het goed schoon, zonder dat u de kans loopt dat u het stukboent.

En nog een heel handige tip voor het drogen van de luierwas:
Wanneer er veel luierwas is die in de kamer moet drogen, kan 's nachts de babybox als droogrek gebruikt worden door die op zijn kant te zetten. Wordt een van de zijkanten ingeklapt, dan blijft de box in een driehoek staan en biedt plaats voor vele luiers.

Nu wij toch bij het kleine grut beland zijn, kunnen we net zo goed een klein verhaaltje vertellen. Kan de kleine op bed, en kan moeder de was strijken. Het verhaaltje kunt u vinden in het volgende boekje uit de jaren twintig:

Modderstad

De mensen, die wonen in Modderstad, die vinden het water verschrikkelijk nat.
Er was er zich dan ook niet één.
Zij lopen er smerig en vies in 't rond, de modder bedekt er een voetdik de grond.
Daar floddert men zó maar door heen.
Men kent er geen sponsen, geen kammen voor 't haar, en zindelijkheid vindt men vreeslijk raar;
Voor schuieren is men er bang.
Een smid staat er altijd aan 't hoofd van den staat, een baggerman kiest men tot lid van den raad.
Hoe zwarter, hoe hoger in rang.

Laatst kwam er een koopman in sponzen en zeep, een koopvrouw in kammen en schuiers, zeer leep!
Zij dachten: "Wij raken zeer gauw
in Modderstad heel onze voorraad wel kwijt". Maar mis hoor! Och heden! Wat hadden zij een spijt,
Zij kwamen terdege in 't nauw.
Zij werden mishandeld, met modder gegooid. Men schreeuwde en tierde: "Ons wassen! Dat nooit!
Ons kammen! Geloof het maar niet!"
Toen kwamen twee dienders, die namen hen meê, zij gingen de doos in, een maandje of twee.
Gelijk als de grootste bandiet.

Toen kwam daar een eerzame, oude profeet, die steeds al wat smerig was, heftig bestreed.
Vóór zind'lijkheid pleitte met kracht.
Hij hield er een rede, vol geestdrift en gloed. Zijn woord vond er ingang; en 't volk ging met spoed,
aan 't schrobben bij dag en bij nacht.
Men plaste en waste zich de handen, gelaat, het huisraad, de kleren, de stoep en de straat
gebruikte wel honderd pond zeep;
Maar hoé men ook boende en schuurde heel hard, men bleef er maar smerig en kleev'rig en zwart.
Zodat men er niets van begreep.

Toen kwam de profeet met een pakje "Sneeuwwit", hij hief het omhoog en riep luid: "Alleen dit
verlost u van vuil en smet!
Het reinigt uw handen, uw woning, uw kleed! Hoort! Hoort! naar mijn woorden!"en d' oude profeet
verliet hen met statigen tred.
Maar 't volk hield hem tegen en smeekte: "Ach heer!
Verlaat ons zó niet, maar vertel ons nóg meer!
Bij wie is 't verkrijgbaar en waar?"
En d' oude profeet verhief langzaam zijn stok, wees plechtig naar Heerde en sprak: "bij De Klok
De Sneeuwwit fabriek; vraag het daar!"

Men deed naar zijn woorden en zie 't resultaat, heel Modderstad heeft nu een zind'lijk gelaat.
De straten, de stoepen, het plein.
't Blinkt alles u tegen en waar g' u ook wendt, de dienstmaagd, de bakker, de hond de agent.
Zij zijn er thans helder en rein.
En nu, van dit liedje het leerzame slot. Elk huismoeder neemt er 'n een pan of 'n pot,
met water, goed kokend en heet;
Twee kan is genoeg. Daarin doet men gezwind, één pakje Sneeuwwit, roert het tot het bindt.
En de zeep voor uw was is gereed.

De boodschap in het verhaaltje is duidelijk. Maar ach wat geeft het, tijdens het vertellen is de kleine in slaap gevallen, en daar ging het om, nietwaar?

Met een recept wil ik graag het onderwerp wassen afsluiten. Het goed moet tenslotte ook nog gestreken worden. Een recept hoor ik u denken? Juist ja. Een recept!

Hoe maakt men ossegalzeep?
Verwarm au bain marie 2 delen wolvet, 12 delen ossegal, 20 delen kali-en 66 delen medicinale zeep. Roer tot de delen vermengd zijn en pers het mengsel dan in de gewenste vormen. Verse ossegal haalt men uiteraard bij de slager!

Een andere methode is het volgende: Verwarm au bain marie 1 kg huishoudzeep (in weinig water oplossen), dan 340 gram verse ossegal roerend toevoegen net zolang tot een druppel van het mengsel stolt op een koud oppervlak (het aanrecht bijvoorbeeld). Voeg er dan 5 gram honing, 10 gram suiker, 5 gram terpetine en 12 gram ammonia aan toe. Vorm er kogels van!

En nu het strijken. Het was vroeger de normaalste zaak van de wereld dat men werkkleding (overals, schorten, doktersjassen), overhemden, boorden en manchetten, kraagjes, zomerjurken, blouses, petticoats en kindergoed werd gesteven. Dit had als doel om het goed gladder te maken waardoor het langer schoon blijft en vaak ook om het stijver te maken waardoor het beter in vorm blijft.

Nog wat tips van vroeger op het gebied van strijken:

Het hinderlijke kraken van een houten strijkplank kan men voorkomen door in de draaipunten van de poten wat talkpoeder te strooien.

Een strijkijzer koelt minder snel af wanneer men het op een asbestplaatje zet, omdat asbest sterk warmte-isolerend is. Asbest heeft nog een ander voordeel, nl. wanneer men een strijkijzer met temperatuurregeling bezit. De zoolplaat van deze ijzers is van aluminium en deze krast gemakkelijker dan een hardere stalen zoolplaat. Asbest is zacht en zal geen krassen in het aluminium veroorzaken, wat bij een ijzeren treeftje wel het geval kan zijn. Gebruik in zo'n treeftje dus een plaatje asbest.

Het blijven kleven van het strijkijzer aan het wasgoed kan veroorzaakt worden door het gebruik van ongare stijfseloplossing. De stijfsel moet met kokend water aangemengd worden. Een andere oorzaak kan zijn dat het ijzer niet heet genoeg is.

Soms verving de strijkijzer de naald! Erg gemakkelijk dus, want verstelgoed was er genoeg.
"Instrijkbaar naaigaren" van "Ter Meulen Post". Was dat niet één van de eerste postorderbedrijven?
Wie het weet mag het zeggen.
Verder ziet u op de foto oude applicaties bedoeld om een jurk of blouse te verfraaien.

En wie veel verstelgoed heeft, werkt graag met goede materialen:

En als het vele verstelgoed klaar is, en moeder heeft dàn nog tijd over, maakt ze een jurk, rok of blouse voor zichzelf. Natuurlijk met een patroon van MARION

Aan deze website wordt nog gewerkt! Aan deze website wordt nog gewerkt! Aan deze website wordt nog gewerkt!

Vragen? Opmerkingen? Reacties? Klik hier!